ശ്രീ സരസ്വതി ഷോഡശോപചാര പൂജ

ശ്രീ സരസ്വതി ഷോഡശോപചാര പൂജ (Sree Saraswathi Shodashopachara Pooja) ദേവിയെ പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങൾ നൽകി ആരാധിക്കുന്ന പരമ്പരാഗതമായ ഒരു പൂജാക്രമമാണ്. വിദ്യാരംഭം, നവരാത്രി (സരസ്വതി പൂജ), വസന്ത പഞ്ചമി തുടങ്ങിയ വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ പൂജ ചെയ്യുന്നത് അത്യുത്തമമാണ്.

ഈ പൂജയുടെ 16 ഘട്ടങ്ങളും അവയുടെ അർത്ഥവും താഴെ നൽകുന്നു:

ഷോഡശോപചാര പൂജാ വിധികൾ (16 ഘട്ടങ്ങൾ)
പൂജയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി വിളക്ക് കൊളുത്തി, ആചമനം ചെയ്ത് (വെള്ളം തളിച്ച് ശുദ്ധി വരുത്തി), വിഘ്നേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച് വേണം പൂജ ആരംഭിക്കാൻ.

1. ധ്യാനം & ആവാഹനം (Dhyanam & Avahanam)
ചെയ്യേണ്ടത്: വീണയും പുസ്തകവും ധരിച്ച വിദ്യാരൂപിണിയായ സരസ്വതി ദേവിയെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, വിഗ്രഹത്തിലേക്കോ ചിത്രത്തിലേക്കോ ദേവിയെ ആവാഹിക്കുക (ക്ഷണിക്കുക).

മന്ത്രം: ഓം ശ്രീ സരസ്വത്യൈ നമഃ | ധ്യായാമി, ആവാഹയാമി.

2. ആസനം (Asanam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിക്ക് എഴുന്നള്ളിയിരിക്കാൻ പീഠമോ സുഖകരമായ ഇരിപ്പിടമോ സമർപ്പിക്കുക (പൂക്കളോ വസ്ത്രമോ സമർപ്പിക്കാം).

മന്ത്രം: ആസനം സമർപ്പയാമി.

3. പാദ്യം (Padyam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിയുടെ പവിത്രമായ പാദങ്ങൾ കഴുകുന്നതിനായി അല്പം ജലം സമർപ്പിക്കുക.

മന്ത്രം: പാദയോഃ പാദ്യം സമർപ്പയാമി.

4. അർഘ്യം (Arghyam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിക്ക് കൈകൾ കഴുകുന്നതിനായി ജലം നൽകുക.

മന്ത്രം: ഹസ്തയോഃ അർഘ്യം സമർപ്പയാമി.

5. ആചമനീയം (Achamaniyam)
ചെയ്യേണ്ടത്: മുഖം ശുദ്ധി വരുത്തുന്നതിനും കുടിക്കുന്നതിനുമായി ശുദ്ധജലം സമർപ്പിക്കുക.

മന്ത്രം: മുഖേ ആചമനീയം സമർപ്പയാമി.

6. സ്നാനം (Snanam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിയെ പവിത്രമായ ജലം കൊണ്ടോ, പഞ്ചാമൃതം (പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ, പഞ്ചസാര) കൊണ്ടോ ഭക്തിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യിക്കുക.

മന്ത്രം: സ്നാനം സമർപ്പയാമി.

7. വസ്ത്രം & ഉപവീതം (Vastram & Upavitam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിക്ക് ചന്ദനനിറത്തിലോ മഞ്ഞനിറത്തിലോ ഉള്ള പുടവയും (വസ്ത്രം) പൂണൂലും സമർപ്പിക്കുക.

മന്ത്രം: വസ്ത്രയുഗ്മം സമർപ്പയാമി.

8. ഗന്ധം (Gandham)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദേവിക്ക് ശുദ്ധമായ ചന്ദനം, കുങ്കുമം, മഞ്ഞൾപ്പൊടി എന്നിവ ചാർത്തുക.

മന്ത്രം: ദിവ്യ പരിമള ഗന്ധം സമർപ്പയാമി.

9. അക്ഷതം & പുഷ്പം (Akshata & Pushpam)
ചെയ്യേണ്ടത്: മഞ്ഞൾ ചേർത്ത ഉണക്കലരിയും (അക്ഷതം) വെളുത്ത താമര, മുല്ല, തെച്ചി തുടങ്ങിയ പൂക്കളും സമർപ്പിക്കുക. ഈ സമയത്ത് സരസ്വതി അഷ്ടോത്തര ശതനാമാവലി (108 നാമങ്ങൾ) ചൊല്ലി അർച്ചന നടത്താം.

മന്ത്രം: പുഷ്പാണി സമർപ്പയാമി.

10. ധൂപം (Dhupam)
ചെയ്യേണ്ടത്: നല്ല സുഗന്ധമുള്ള സാമ്പ്രാണിയോ ധൂപമോ കത്തിച്ച് ദേവിക്ക് മുൻപിൽ കാണിക്കുക.

മന്ത്രം: ധൂപം ആഘ്രാപയാമി.

11. ദീപം (Dipam)
ചെയ്യേണ്ടത്: നെയ്വിളക്കോ എണ്ണവിളക്കോ കത്തിച്ച് ദേവിക്ക് മുൻപിൽ ഉഴിയുക. ഇത് അജ്ഞാനാന്ധകാരം നീക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

മന്ത്രം: ദീപം ദർശയാമി.

12. നൈവേദ്യം (Naivedyam)
ചെയ്യേണ്ടത്: പായസം, അവൽ, മലര്, പഴങ്ങൾ, വെണ്ണ അല്ലെങ്കിൽ മധുരപലഹാരങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ നിവേദിക്കുക.

മന്ത്രം: നൈവേദ്യം സമർപ്പയാമി.

13. താംബൂലം (Tambulam)
ചെയ്യേണ്ടത്: ദഹനത്തിനും ആദരവിനുമായി വെറ്റില, അടയ്ക്ക, നാണയം എന്നിവ സമർപ്പിക്കുക.

മന്ത്രം: താംബൂലം സമർപ്പയാമി.

14. നീരാജനം (Nirajanam)
ചെയ്യേണ്ടത്: കർപ്പൂരം കത്തിച്ച് മണിനാദത്തോടെ ദേവിക്ക് ആരതി ഉഴിയുക.

മന്ത്രം: ആനന്ദ കർപ്പൂര നീരാജനം ദർശയാമി.

15. മന്ത്രപുഷ്പം & പ്രദക്ഷിണം (Mantrapushpam & Pradakshina)
ചെയ്യേണ്ടത്: കൈകളിൽ പൂക്കൾ പിടിച്ച്, ക്ലോക്ക്‌വൈസ് ആയി (വലത്തോട്ട്) മൂന്ന് തവണ സ്വയം പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ദേവിയുടെ പാദങ്ങളിൽ പൂക്കൾ സമർപ്പിച്ചു നമസ്കരിക്കുക.

മന്ത്രം: പ്രദക്ഷിണ നമസ്കാരം സമർപ്പയാമി.

16. പ്രാർത്ഥന & ക്ഷമാപണം (Prarthana & Kshamapana)
ചെയ്യേണ്ടത്: ബുദ്ധിക്കും വിദ്യയ്ക്കും ഓർമ്മശക്തിക്കും വേണ്ടി ദേവിയോട് പ്രാർത്ഥിക്കുക. പൂജയിൽ അറിവില്ലായ്മ കൊണ്ട് എന്തെങ്കിലും തെറ്റുകുറ്റങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുക.